رسانه تخصصی بیمانا

مدیریت طرح، ساخت و بهره برداری پروژه های عمرانی

    امروز  چهارشنبه ۲۴ مرداد ۱۳۹۷  

به جای پرداختن به برنامه استراتژیک, به تفکر و ایده‌های استراتژیک روی آورید

Bimana

ویژه های خبری

|
ارائه شده در تاریخ : ۱۳ مرداد ۱۳۹۷
تعداد بازدید: 83 نظرات:۰

چکیده

امروزه صنعت ساخت‌وساز نسبت به دوران گذشته پیچیده‌تر و رقابتیتر شده است. میزان بسیار زیادی از منابع به‌خصوص منابع مالی، صرف پروژه‌های ساخت‌و‌ساز می‌شود. روش‌های گوناگونی بسط یافته‌اند و نوآوری‌هایی در زمینه فناوری صورت گرفته است تا عوامل نامطلوبی را که در عملکرد صنعت ساخت‌و‌‌ساز مؤثر هستند را کاهش داده و از بین ببرد. مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM) یکی از این فناوری‌هاست که به ساختمان‌سازی در محیطی مجازی و قبل از ساخت واقعی آن یاری می‌رساند. به نظر می‌رسد کشورها وارد عصری از رقابت بر سر نوآوری‌ها در این عرصه شده‌اند که کشور مالزی هم در این میان از عرصه رقابت به دور نمانده است.
هدف از این مقاله، پیشنهاد یک مدل یا چهارچوب کاری مبتنی بر فناوری بیم (BIM) است که در پرتو مطالعات موجود و تجارب قبلی در امر ساخت‌و‌ساز بتواند بهره‌وری را افزایش و اثرات بالقوه و نامطلوب تأخیرات، سرریزشدن هزینه‌ها، کیفیت و دیگر خطاها را کاهش دهد. این مقاله بر موارد مشکل‌سازی نظیر دیرکرد ساخت، مطالبات، تغییرات طراحی و توافق‌های معوقه تأکید دارد.

۱. مقدمه

صنعت ساخت‌و‌ساز یکی از اصلی‌ترین صنایعی است که ازلحاظ تولید ناخالص داخلی (GDP)، سهم چشمگیری در اقتصاد اغلب کشورها بخصوص کشورهای درحال‌توسعه ایفا می‌کند. علیرغم این واقعیت، ساخت‌و‌ساز در اغلب کشورها با همه توان خود اجرا نمی‌شود. علت آن نیز موانع خاصی است که به خاطر ماهیت متغیر و بی‌ثبات این صنعت به وجود می‌آید. درواقع ماهیت ساخت‌وساز این‌گونه است که همواره موارد اختلاف‌آور بین ذینفعان، دست‌اندرکاران، مالکین/کارفرمایان، متخصصین طراحی، مشاورین و پیمانکاران اصلی پروژه وجود داشته است. پیشینه چنین مواردی برای افرادی که مدت‌های مدید در ساخت‌وساز مشارکت داشته‌اند کاملاً آشکار است. در حقیقت طبیعت بشر این‌گونه است که هیچ‌گاه به‌طور کامل راضی و خرسند نمی‌شود و این موضوع درزمینه ساخت‌وساز نیز مصداق دارد. پیشرفت‌های حوزه فناوری‌، بهبود روش‌های برنامه‌ریزی، اصلاح روش‌های ساخت و مدلسازی کامپیوتری و یا حتی روش‌های جدید ساخت هیچ کدام از اهمیت برخوردار نیستند. آنچه اهمیت دارد جنگی تمام نشدنی بر سر منافع طرفین اصلی درگیر در پروژه‌های ساخت‌وساز است که بر عملکرد بالقوه این صنعت نیز تأثیرگذار است.
با توجه به غیرقابل‌اجتناب بودن تضاد منافع، آیا امیدی وجود دارد که از شدت و میزان چنین مواردی کاسته شود؟ با استفاده از دانش به‌روز، مهارت‌های حرفه‌ای، نوآوری‌ها و پیشرفت‌های فناوری می‌توان از اثرات چنین مواردی تا حد زیادی کاست.
اقتصاد کشور مالزی در آسیای جنوب شرقی، به‌سرعت درحال رشد است. صنعت ساخت‌وساز یکی از ارکان اقتصاد این کشور به شمار می‌رود و این حوزه فرصت‌های شغلی بی‌شماری را برای نیروی کار ماهر، نیمه ماهر و بدون مهارت فراهم می‌سازد. با این وجود، ساخت‌و‌ساز در مالزی نیز از موارد اختلاف بی‌بهره نبوده و پروژه‌های ساخت‌و‌ساز با مشکلاتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. مواردی نظیر مطالبات ساخت، خطاهای طراحی، تعریف ضعیف حوزه کاری، ارتباطات ضعیف، انتظارات غیرواقعی، روش‌های ارائه پروژه، مسائل مداوم طرز کار، روش‌های ناکافی و ناکارآمد، دشواری در تأمین زمان و تهیه بودجه مناسب در مراحل مختلف ساخت، دشواری در بازگشت مزایا و سود سهام به کشور، عدم توانایی در عرضه روش‌های کلی یکپارچه در پروژه‌های خارجی و همچنین نیروی کار نامناسب با آموزش اندک که به توان این صنعت در کسب فناوری‌های جدید برای کنار آمدن با مشکلات جدید آسیب می‌رساند.
امروزه، صنعت ساخت‌و‌ساز در شاهراه‌های تغییرات گام گذاشته است، از همین رو توجه به آینده برای بهبود این صنعت بسیار مهم است. پیشرفت‌های گوناگون در فناوری و عرصه دانش خاص به همراه مهارت‌های مناسب باعث می‌شوند تا چنین تضادهایی در سطح بالا خنثی شوند. مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM) یکی از چنین نوآوری‌هایی در فناوری است. مدلسازی اطلاعات ساختمان فرایند توسعه را ارائه می‌دهد و از مدل ساخته‌شده رایانه‌ای برای شبیه‌سازی، برنامه‌ریزی، طراحی، ساخت و بهره‌برداری یک ساختمان در محیط مجازی بهره می‌گیرد.

فناوری بیم

تصویر شماره ۱: مدل حاصل از فناوری بیم (BIM)

مدل حاصل (مدل اطلاعات ساختمان) غنی از اطلاعات، مبتنی بر المان، هوشمند و ارائه‌دهنده پارامترهای دیجیتال ساختمان است. با استفاده از این مدل، می‌توان نقطه نظرات و داده‌های مقتضی را مطابق با نیازهای کاربران مختلف استخراج و تحلیل نمود و از آنها برای اتخاذ تصمیمات و بهبود فرایند تحویل ساختمان استفاده کرد.

۲. ادبیات تحقیق

صنعت ساخت‌و‌ساز دستخوش مخاطرات زیادی است و نسبت به صنایع دیگر از عدم قطعیت بیشتری برخوردار است. پروژه‌های ساخت‌و‌ساز درگیر طراحی‌‌های پیچیده و وقت‌گیر هستند. ازجمله ویژگی‌های فرایند ساخت‌و‌ساز، وقایع پیش‌بینی نشده است و درنتیجه مدیریت بحران در صنعت ساخت‌وساز همیشه با مشکلات اساسی روبرو بوده است. در این صنعت به‌صورت کلی سه گروه ذینفع وجود دارد؛ کارفرما/مالک، مشاور و پیمانکار. هرگونه موارد دعوی و حقوقی در صنعت ساختمان مطابق با نظرات این سه گروه ذینفع طبقه‌بندی می‌شود.

عوامل مربوط به کارفرما/مالک

تنظیم مناسب سرمایه، پرداخت‌‌های به‌موقع، مداخله کارفرما/مالک، روند کند تصمیم‌گیری و تأیید، مدت‌زمان غیرواقعی، اعمال تغییرات مکرر در طراحی.

عوامل مربوط به مشاور

تأخیر در تأیید اظهارات گوناگون، موارد اختلاف بین مستندات قرارداد، تأخیر در تهیه و تأیید نقشه‌ها، تضمین کیفیت و زمان انتظار برای تأیید آزمایش و بازرسی.

عوامل مربوط به پیمانکار

مدیریت ناکارآمد کارگاه، روش‌های ساخت نامناسب، برنامه‌ریزی نامناسب، بروز اشتباهات در حین فرایند ساخت، عدم تجربه کافی پیمانکار، سطح کارگران و کارکنان استخدامی، عدم تهیه برنامه‌ریزی زمان‌بندی، ساختار سازمانی.
در این مقاله به دو مسئله اساسی و معمول در اختلافات یعنی دیرکرد ساخت و مطالبات خواهیم پرداخت.

۲-۱. دیرکرد ساخت

دیرکرد در صنعت ساخت، عارضه‌ای جهانی است و به‌عنوان یکی از مشکلات دائمی و دیرپا در سرتاسر جهان شناخته می‌شود. شاید بتوان تعریف دیرکرد را هر موضوعی دانست که باعث طولانی شدن و تمدید زمان تکمیل کل پروژه یا بخشی از آن می‌شود. مضاف بر این می‌توان دیرکرد را پایمال کردن زمان نیز تعریف کرد. یعنی هرچه پروژه از تاریخ تکمیل آن در قرارداد فراتر رود و هرچه زمان اضافه‌شده به قرارداد تمدید شود به معنی پایمال شدن زمان است. شش عامل بیشترین تأثیر را در دیرکرد دارند: صرف زمانی بیشتر از زمان مقرر، سرریز شدن هزینه‌ها، اختلافات، داوری، رهاسازی کلی و دادرسی.
چنین دیرکردهایی بر ویژگی‌های اصلی کنترل‌کننده زمان، هزینه، کیفیت و ایمنی یک پروژه تأثیرات نامطلوبی می‌گذارد. دیرکردها در صنعت ساخت‌و‌ساز اثرات ثانوی بسیاری دارند که از مهم‌ترین آنها می‌توان به تمدید زمان، سرریز شدن هزینه‌ها، اختلافات، داوری و دادرسی اشاره کرد. یک پروژه می‌تواند در تمامی مراحل چرخه حیات خود با دیرکردهایی مواجه شود. اما مرحله ساخت مرحله‌ای است که بیشترین دیرکردها را دربر دارد. دیرکردها باعث توقف کار، افت بهره‌وری، تکمیل دیرهنگام پروژه و افزایش هزینه‌های مربوط به زمان دیرکرد، مطالبات شخص ثالث و واگذاری یا خاتمه قرارداد می‌شود. ممکن است علل اصلی دیرکرد در پروژه‌های ساختمانی؛ پرداخت‌های معوقه، فقدان دستورکار، تصمیمات معوقه، تغییرات در طراحی و غیره باشد. بنابراین ضروری است تا علل اصلی دیرکرد به‌منظور کاهش و پرهیز از آنان در هر پروژه ساختمانی تعیین شوند.

۲-۲. مطالبات

یکی از مواردی که در اغلب پروژه‌های ساختمانی به وجود می‌آید، بحث مطالبات است. ممکن است این مطالبات به دو نوع اصلی یعنی مطالبات تمدید زمان و مطالبات مالی مطرح شود. این مطالبات بیشتر از دیگر مسائل فنی یا قراردادی باعث اختلاف می‌شوند. علت اصلی این مطالبات را می‌توان در پرداخت‌های معوقه، تأخیر در تأیید، توقف کار، هزینه‌های سرریزشده، تغییر در مقیاس کار، کارهای اضافی و غیره جستجو کرد. تقریباً ۹۵ درصد از کل مطالبات ناشی از وضعیت روابط قراردادی بین گروه‌های دست‌اندرکار پروژه است. درصورتی‌که ذینفعان اصلی پروژه، وقت اندکی را صرف این مشکل کنند، می‌توانند بدون هیچ‌گونه دیرکردی از اغلب اختلافات جلوگیری نموده و یا آنها را حل‌و‌فصل سازند.

۲-۳. مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM)

مدلسازی اطلاعات ساختمان، که به مدلسازی چندبعدی یا فناوری مدل اولیه مجازی و فناوری بیم (BIM) نیز معروف است. این پیشرفت بنیادی در فناوری به‌سرعت شکلی تازه به صنعت معماری، مهندس و ساخت (AEC) بخشیده است. فناوری بیم (BIM) درعین‌حال که یک فناوری محسوب می‌شود، یک روش نیز هست. ویژگی اصلی فناوری بیم (BIM) این است که ذینفعان پروژه را قادر می‌سازد تا آنچه را که قرار است واقعاً ساخته شود در محیطی شبیه‌سازی‌شده تجسم کنند. این امر به آنان کمک می‌کند تا موارد مورد اختلاف بالقوه مربوط به مرحله طراحی، ساخت یا مرحله بهره‌برداری را مشخص نمایند.
مدل فناوری بیم (BIM) هندسه، نسبت‌های سه‌بعدی، اطلاعات جغرافیایی، کمیت و ویژگی‌های المان‌های ساختمان، برآورد هزینه، صورت مواد و برنامه زمان‌بندی پروژه را مشخص می‌کند. از این مدل می‌توان برای نمایش کل چرخه حیات یک پروژه ساختمانی استفاده کرد.

۳. روش‌شناسی تحقیق

مطالعات جامعی در موارد منجر به دیرکرد در پروژه‌های صنعت ساخت کشور مالزی انجام‌شده است. با بررسی این مطالعات مهمترین عوامل منجر به دیرکرد مشخص شده و راهکارهای فناوری بیم (BIM) برای رفع این عوامل بررسی شده است. در این بررسی ویژگی‌های گوناگونی از فناوری بیم (BIM) و تأثیر آن در عوامل دیرکرد تعیین شده و سپس یک مدل پیشنهاد شده است.

۴. مدل حل وفصل اختلافات بر اساس فناوری بیم (BIM)

با توجه به موارد اختلاف مربوط به سه ذینفع اصلی (کارفرما، مشاور و پیمانکار) در اغلب پروژه‌ها، یک مدل حل اختلاف مبتنی بر نوآوری‌های فناوری بیم (BIM)پیشنهاد شده است.

فناوری بیم

۴-۱. عوامل مربوط به کارفرما

اغلب موارد اساسی و مورد اختلاف مربوط به کارفرمایان در حوزه‌های مدیریت مالی، تصمیمات به‌موقع و برنامه‌ریزی زمان‌بندی واقعی ساخت است. کارفرمایان می‌توانند از فرایندها و ابزارهای فناوری بیم (BIM) برای مقابله با موارد اختلاف به طرز چشمگیری بهره‌مند شوند. یکی از مزیت‌های فناوری بیم (BIM) سنجش خودکار کمیت‌های مدل پروژه است که کارفرمایان را در مدیریت مالی خود از مراحل اولیه و همچنین نظارت مؤثر بر آن هنگام اجرای کار، یاری می‌رساند. یک محیط کاری بین ذینفعان پروژه در بستر فناوری بیم (BIM)، کارفرمایان را قادر می‌سازد تا خطاها را کاهش داده و از تغییر در مدت اجرا جلوگیری می‌کند. همچنین کارفرمایان می‏تواند تا به فرایند کارآمدتر، کاملاً هماهنگ و قابل‌اعتماد دست یابند که درنهایت منجر به کاهش هزینه‌ها و زمان می‌شود.

۴-۲. عوامل مربوط به مشاور

موارد مورد اختلاف شرکت‌های مشاور اغلب مربوط به مستندسازی است. قابلیت فناوری بیم (BIM) در تهیه راهنمای مستندسازی مناسب است که کلید حل‌وفصل مشکلات مربوط به مشاوری به‌حساب می‌آید. قابلیت فناوری بیم (BIM) در طراحی مفهومی، خدمات مهندسی یکپارچه، مدلسازی سطحی و طراحی یکپارچه ساخت عوامل مهمی هستند که پایبندی به زمان، یکپارچگی بین مدارک مختلف پروژه، ارائه فوری نقشه‌ها و انجام بازرسی دائمی را تضمین می‌کند. همچنین امکان تضمین کیفی و کنترل کمی برای ‌شرکت‌های مشاور تأمین می‌شود.

۴-۳. عوامل مربوط به پیمانکار

موارد مورد اختلاف شرکت‌های پیمانکاری به ساخت و مدیریت کارگاه مربوط است. مواردی همچون مدیریت ناکارآمد کارگاه، برنامه‌ریزی نامناسب، روش‌های ساخت نامناسب، فقدان ساختار سازمانی و نبود برنامه‌ریزی و زمان‌بندی ازجمله موارد اختلاف است. این موارد زمانی رخ می‌دهد که شرکت‌های طرف قرارداد برای مدیریت نامناسب خود زمان و سرمایه زیادی را از دست بدهند و قادر به جبران آن نباشند. فناوری بیم (BIM) برای این مشکل یک راه‌حل بسیار کارآمد ارائه می‌دهد. ویژگی سه‌بعدی فناوری بیم (BIM) برای مشاهده ساخت ساختمان در محیطی مجازی، به پیمانکاران یاری می‌رساند. این امر باعث می‌شود تا مدیریت کارگاه روش‌های ساخت خود را بهبود بخشیده و ساختار سازمانی را طبق شرایط هر پروژه تقویت کند. ویژگی بعد چهارم مدل (زمان) پیمانکار را قادر می‌سازد تا مرحله‌بندی عملیات پروژه و ترتیب فعالیت‌های ساخت را بررسی‌شده و کاربرد مناسب چهارچوب زمانی تخصیص‌یافته برای تکمیل پروژه را تأمین شود. بعد پنجم مدل (هزینه) نوآوری دیگری از جانب فناوری بیم (BIM) است که امکان تخمین هزینه‌‌ها و متره خودکار مقادیر تولیدشده را در مرحله طراحی ایجاد می‌کند. اگر پیمانکاران بعد پنجم را به‌درستی در مدل فناوری بیم (BIM) پیاده‌سازی کنند، قادر خواهند بود به برنامه زمان‌بندی جامعی برای تهیه مصالح دست یابند. به این صورت آنها می‌توانند بر اساس مرحله ساخت پروژه، تهیه مصالح را حتی پیش از مرحله اجرایی برنامه‌ریزی کنند.

نتیجه‌گیری

هدف اصلی رسیدن به صنعت ساخت‌وساز یکپارچه با توانایی رشد روزافزون به‌سوی تکامل است تا بازار کار را به تحرک درآورد. با پیاده‌سازی فناوری بیم (BIM) قبل از آغاز مرحله واقعی ساخت‌وساز تمامی مطالبات و ناسازگاری‌ بین سیستم‌های مختلف مدیریت ساختمان حل می‌شود. برخی از دستاوردهای طولانی مدت موردنظر در صنعت ساخت مالزی با پیاده‌سازی مدل پیشنهادی مبتنی بر فناوری بیم (BIM) به شرح زیر است:
• جلوگیری از دیرکردها؛
• ساختارهای یکپارچه ساختمان؛
• تکمیل به‌موقع پروژه؛
• سازوکار ارائه و تحویل خلاقانه پروژه؛
• فرایند تهیه، مهندسی و ساخت؛
• تحلیل قابلیت ساخت؛
• کنترل برنامه زمان‌بندی و هزینه؛
• پیش‌بینی برای حل‌وفصل اختلافات؛
• فرصت‌های تحقیق و توسعه؛

دیدگاهتان را بنویسید